Afschrijving bedrijfsmiddelen: checklist van aanschaf tot verkoop

Bij afschrijving bedrijfsmiddelen verdeel je de aanschafkosten van bijvoorbeeld een machine, auto of inventaris over de jaren waarin je ze gebruikt, in plaats van alles in het jaar van aanschaf als kosten te nemen. De formule van de Belastingdienst is: afschrijving per jaar = (aanschafkosten - restwaarde) : vermoedelijke gebruiksduur.
Deze checklist volgt een bedrijfsmiddel van de aankoopfactuur tot de dag dat je het verkoopt. De bedragen, percentages en voorbeelden hieronder komen van de pagina's van de Belastingdienst over afschrijving. Controleer de actuele cijfers voor jouw aangifte altijd op belastingdienst.nl. Dit artikel is informatief en geen fiscaal advies.
Wat is een bedrijfsmiddel precies?
Bedrijfsmiddelen zijn zaken die je niet direct wilt verkopen, maar die je een aantal jaren in je onderneming gebruikt. Ze verschillen dus van inkopen en voorraden. Je hebt ze nodig om je producten te kunnen maken of je diensten te kunnen verlenen.
De Belastingdienst noemt twee soorten. Materiële bedrijfsmiddelen zijn gebouwen, machines, auto's, inventaris en andere duurzame zaken die je voor de bedrijfsvoering gebruikt. Immateriële bedrijfsmiddelen zijn vergunningen en andere niet-tastbare zaken die nut hebben voor de onderneming en waarvan het gebruik leidt tot een waardevermindering.
Omdat bedrijfsmiddelen een aantal jaren meegaan, mag je niet alle kosten aftrekken in het jaar van aanschaf. In plaats daarvan moet je afschrijven. Er is een uitzondering: koop je een bedrijfsmiddel voor minder dan € 450? Dan trek je het bedrag wel in 1 keer af als kosten.
Een voorbeeld. Stel dat je als kapper een losse föhn koopt die onder die grens blijft. Die neem je direct als kosten. Een nieuwe salonstoel die daarboven uitkomt en die je jaren gebruikt, schrijf je af.
Checklist: dit regel je bij elke aanschaf
Veel hangt af van wat je op het moment van aankoop vastlegt. Een factuur die als gewone kosten is geboekt, of installatiekosten die op een andere rekening belanden, haal je achteraf lastig terug. Loop daarom bij elke grotere aankoop deze vragen langs:
- Is het een bedrijfsmiddel dat je zelf jaren gebruikt, of een inkoop of voorraad?
- Blijft het bedrag onder de grens waarboven je moet afschrijven?
- Heb je recht op btw-aftrek? Dat bepaalt of je afschrijft over het bedrag inclusief of exclusief btw.
- Welke bijkomende kosten tellen mee, en krijg je korting of subsidie?
- Wat is de verwachte restwaarde en de gebruiksduur in hele jaren?
- Vanaf welke datum gebruik je het? Dat bepaalt hoeveel je in het eerste jaar afschrijft.
- Waar bewaar je de factuur, zodat je de aanschaf later kunt onderbouwen?
Welke aanschafkosten tel je mee?
De aanschafkosten zijn meer dan de prijs op de factuur. Volgens de Belastingdienst bestaan ze uit de aanschafprijs, plus de aankoopkosten (bijvoorbeeld de notariskosten bij aankoop van onroerend goed), plus de installatiekosten en de kosten van het bedrijfsklaar maken. Kortingen en subsidies gaan eraf, ook als je die achteraf krijgt.
Stel dat je als meubelmaker een zaagmachine koopt en een ander bedrijf dan de leverancier komt hem plaatsen. De kosten van die plaatsing horen dan bij de aanschafkosten. Krijg je later nog subsidie op die machine, dan gaat die er weer af.
Dan de btw. Heb je recht op aftrek van btw bij de aanschaf van het bedrijfsmiddel, dan schrijf je voor je winstberekening af over de aanschafkosten exclusief btw, want de btw vraag je apart terug. Heb je geen recht op btw-aftrek, dan schrijf je af over de aanschafkosten inclusief btw.
Leg elk bedrijfsmiddel vast in een register
Een vaste-activaregister is je eigen overzicht van alle bedrijfsmiddelen die je afschrijft. Het is je werkdocument: hieruit volgt elk jaar de afschrijving. Leg per bedrijfsmiddel in elk geval dit vast:
- een duidelijke omschrijving, eventueel met serienummer of kenteken
- leverancier, factuurnummer en de factuur zelf
- aanschafdatum en datum van ingebruikname
- aanschafkosten, met de keuze inclusief of exclusief btw
- restwaarde en gebruiksduur, met een korte onderbouwing
- het afschrijvingsbedrag per jaar en wat er nog over is
- later: de datum en opbrengst van verkoop
Die onderbouwing klinkt overdreven. Toch weet je over een paar jaar niet meer waarom je destijds voor die restwaarde koos.
Restwaarde en gebruiksduur: hoe bepaal je die?
De restwaarde is de waarde die het bedrijfsmiddel vermoedelijk nog zal hebben op het moment dat je het niet meer kunt gebruiken voor je onderneming. Voor het bepalen ervan kun je overleggen met de leverancier. Die kan meestal goed inschatten wat het bedrijfsmiddel na verloop van tijd nog waard is.
De vermoedelijke gebruiksduur reken je in hele jaren. In principe is dat de technische levensduur, dus de periode totdat het bedrijfsmiddel helemaal versleten is. Je mag uitgaan van de economische levensduur als die korter is dan de technische levensduur. Die is verstreken als het bedrijfsmiddel geen economisch nut meer heeft voor je onderneming, ook al is het technisch nog in goede staat.
De Belastingdienst geeft het voorbeeld van een laptop. Die kan technisch wel 10 jaar mee, maar kan na 5 jaar geen economisch nut meer hebben omdat er betere of snellere modellen op de markt zijn gekomen of omdat nieuwe software er niet goed op draait.
Hoe bereken je de afschrijving per jaar?
Er zijn verschillende manieren om de afschrijving te berekenen. Je kunt bijvoorbeeld per jaar een vast percentage afschrijven van het verschil tussen de aanschafkosten en de restwaarde. De formule daarvoor is:
afschrijving per jaar = (aanschafkosten - restwaarde) : vermoedelijke gebruiksduur
Het rekenvoorbeeld van de Belastingdienst: je koopt een machine. De aanschafprijs is € 30.000, de vermoedelijke gebruiksduur is 10 jaar en de restwaarde na 10 jaar is € 5.000. De afschrijving is dan (€ 30.000 - € 5.000) : 10 = € 2.500 per jaar.
Let ook op de bovengrens. De afschrijving is per jaar maximaal 20% van de aanschafkosten van het bedrijfsmiddel. Voor goodwill geldt een percentage van maximaal 10%.
Afschrijven in het eerste jaar: alleen de maanden van gebruik
Heb je een bedrijfsmiddel maar een deel van het jaar gebruikt, dan mag je alleen over dat deel afschrijven. Juist bij een aankoop in het najaar loont het om hier even bij stil te staan.
Neem dezelfde machine. Stel dat je hem op 1 oktober hebt gekocht, dan mag je alleen over de laatste 3 maanden van dat jaar afschrijven: 3/12 x € 2.500 = € 625.
Afschrijving op een bedrijfspand werkt anders
De afschrijving op gebouwen wijkt af van die op andere bedrijfsmiddelen. Je schrijft af over het deel van een eigen pand dat je voor je onderneming gebruikt. Gebruik je het hele pand voor je onderneming, dan kun je over het hele pand afschrijven.
Je schrijft af over de aanschafwaarde: de koopsom inclusief de aankoopkosten, zoals notariskosten, makelaarskosten en overdrachtsbelasting. Over grond mag je niet afschrijven, en je moet rekening houden met een restwaarde van het pand. Meestal is de gebruiksduur van een pand 30 tot 50 jaar.
De Belastingdienst geeft deze formule: (A - G - R) : D. A is de aanschafwaarde van het pand of het ondernemingsgedeelte, G (het evenredige deel van) de waarde van de grond die bij het pand hoort, R de restwaarde en D de gebruiksduur.
Daarnaast geldt een ondergrens. Je mag niet meer afschrijven als de bodemwaarde van het pand is bereikt. Bodemwaarde is een fiscaal begrip: het heeft niets te maken met de waarde van de grond en is ook niet hetzelfde als de restwaarde. Vanaf 2024 is de bodemwaarde voor alle gebouwen gelijk aan de WOZ-waarde. In de aangifte ga je uit van de WOZ-waarde op 1 januari van het jaar voor het aangiftejaar: voor de aangifte 2026 neem je als waardepeildatum 1 januari 2025.
Er is een overgangsregel. Heb je vóór 1 januari 2024 een gebouw in eigen gebruik genomen en heb je nog geen 3 jaar afgeschreven? Dan mag je tot 3 jaar na het in gebruik nemen van het gebouw nog rekening houden met 50% van de WOZ-waarde als bodemwaarde.
Hoe werkt afschrijving door in je winst?
Bij het bepalen van de winst houd je rekening met de aanschafkosten van je bedrijfsmiddelen: je trekt die kosten af van de opbrengsten. Alleen niet in één keer. Je verdeelt de kosten over de jaren waarin je het bedrijfsmiddel gebruikt, en elk jaar kun je dus een deel van de kosten aftrekken.
Wat er na de afschrijvingen nog van de aanschafkosten over is, heet de boekwaarde. Die boekwaarde heb je nodig zodra je het bedrijfsmiddel verkoopt. Leg daarom elk jaar het totaal van je register naast de vaste activa in je boekhouding, of vraag je boekhouder dat te doen. Klopt het niet, dan is er ergens een afschrijving of verkoop niet geboekt.
Wat je bij het jaarwerk niet mag vergeten
Aan het eind van het boekjaar, voordat je boekhouder de jaarrekening of je aangifte maakt, loop je het register nog één keer door:
- Is voor elk bedrijfsmiddel de afschrijving van dit jaar geboekt, en voor nieuwe aankopen alleen over het deel van het jaar dat je ze gebruikte?
- Blijft de afschrijving binnen de maximale percentages die hierboven staan?
- Is de restwaarde ergens bereikt? Dan stop je met afschrijven.
- Is voor een bedrijfspand de bodemwaarde gecontroleerd met de WOZ-waarde van de juiste waardepeildatum?
- Zijn verkochte of afgedankte bedrijfsmiddelen uit het register gehaald?
- Sluit het totaal van het register aan op de vaste activa in je boekhouding?
Wat doe je bij verkoop of buitengebruikstelling?
Verkoop je een bedrijfsmiddel voor een ander bedrag dan de boekwaarde die het op dat moment heeft? Dan geef je het verschil tussen de verkoopprijs en de boekwaarde op als winst of verlies. De Belastingdienst geeft twee voorbeelden.
Het eerste gaat over verkoop vóór het einde van de gebruiksduur. Je koopt een machine met een vermoedelijke gebruiksduur van 10 jaar. Na 8 jaar afschrijving heeft de machine een boekwaarde van € 10.000. Verkoop je de machine op dat moment voor € 11.500, dan geef je € 1.500 op als verkoopwinst. Verkoop je de machine voor € 7.500, dan geef je een verlies op van € 2.500.
Het tweede gaat over verkoop na het einde van de gebruiksduur. De vermoedelijke gebruiksduur is 10 jaar en de restwaarde na die 10 jaar is € 5.000. Daarna mag je niet meer afschrijven, omdat de restwaarde is bereikt. In de praktijk gebruik je de machine 12 jaar. Verkoop je de machine na 12 jaar voor € 7.000, dan geef je € 2.000 op als verkoopwinst. Levert de machine maar € 3.500 op, dan geef je een verlies op van € 1.500.
Gooi je een bedrijfsmiddel weg of gebruik je het niet meer zonder het te verkopen, haal het dan ook uit je register. Bespreek met je boekhouder hoe je de resterende boekwaarde verwerkt.
Bedrijfsmiddelen bijhouden in Zenboek
In Zenboek houd je een register van bedrijfsmiddelen bij met lineaire of degressieve afschrijving, restwaarde en koppeling aan de balans. Verkoop je binnen vijf jaar, dan signaleert Zenboek de desinvesteringsbijtelling (art. 3.47 Wet IB 2001). Inkoopfacturen verwerk je met de AI-scan, en de jaarafsluiting met overboeking naar het volgende boekjaar zit in de boekhouding. Twijfel je nog tussen een eigen spreadsheet en software, lees dan Bedrijfsmiddelen en afschrijvingen beheren: handmatig of met slimme software?
Bronnen
- Hoe berekent u het bedrag van de afschrijving? (Belastingdienst), geraadpleegd op 16-11-2026
- Wat is afschrijven? (Belastingdienst), geraadpleegd op 16-11-2026
- Afschrijving bedrijfspand (Belastingdienst), geraadpleegd op 16-11-2026
Over dit artikel
Eindverantwoordelijk voor de inhoud is Sem Foudraine, oprichter van Zenboek. Zie je een fout? Mail naar info@zenboek.com, dan passen we het aan.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen persoonlijk fiscaal of juridisch advies.
Benieuwd hoe Zenboek dit voor je regelt?
Probeer Zenboek 90 dagen gratis, of vraag een persoonlijke demo aan.
Vraag een demo aanVind Zenboek vaker in Google
Stel Zenboek in als voorkeursbron en zie onze artikelen vaker bovenaan in Google en AI-zoekresultaten. Eén klik, gratis.